Necmettin Erbakan Üniversitesi (NEÜ) bünyesinde yürütülen ve psikologlar, sosyologlar ile bilgisayar mühendislerini bir araya getiren “Bireysel ve Kolektif Dayanıklılığın Nörofizyolojik Belirteçleri” adlı projede, dayanıklılığın bireysel ve toplumsal boyutları incelenirken beyindeki elektriksel de haritalanacak.
NEÜ Travma Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Doç. Dr. Seher Akdeniz, projeyle ilgili yaptığı açıklamada, psikolojik ve toplumsal dayanıklılığı artırmaya yönelik yöntemleri belirlemeyi hedeflediklerini söyledi.
Akdeniz, elde edilen verilerin toplumsal faydaya dönüştürülecek programlara temel oluşturacağını ifade etti.
Türkiye’de bir ilk olduğu belirtilen projede, bireylerin travma sonrası dayanıklılık süreçleri veri temelli olarak analiz ediliyor. Çalışmada ayrıca toplumsal dayanıklılığın insan psikolojisi üzerindeki etkileri de değerlendiriliyor. Farklı disiplinlerden akademisyenlerin yer aldığı projeyle, psikoloji alanındaki bilimsel çalışmalara katkı sağlanması amaçlanıyor.
“İlk kez nörolojik düzeyde araştırma yapıyoruz”
Psikolojik dayanıklılığın; bireyin stres, travma ve zorlu yaşam olayları karşısında toparlanma ve uyum sağlama kapasitesi olduğunu belirten Doç. Dr. Seher Akdeniz, literatürde bu kavramın genellikle anket ve ölçeklerle ölçüldüğünü söyledi.
Bu projede ise biyolojik verilerle desteklenen daha somut sonuçlara ulaşmayı hedeflediklerini ifade eden Akdeniz, şu bilgileri verdi:
“Travma sonrası gelişim dediğimiz, bireyin zorluklardan güçlenerek çıkma sürecini disiplinler arası bir yaklaşımla inceliyoruz. İnsan sosyal bir varlık ve kriz anlarında ortak bir dayanışma duygusu gelişiyor. Biz de toplumsal dayanıklılığın beyinde strese karşı koruyucu bir etki oluşturup oluşturmadığını ilk kez nörolojik düzeyde araştırıyoruz.”
Akdeniz, proje kapsamında binlerce kişiden toplanan veriler arasından belirlenen katılımcılarla EEG ve göz takip cihazı ölçümleri yapıldığını da aktardı.
“Yapay zekâ destekli modeller geliştirilecek”
NEÜ Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi ve TRAUM Müdür Yardımcısı Dr. Öğr. Üyesi Ayşe Merve Acılar ise çalışmanın teknik boyutuna ilişkin bilgi verdi.
Acılar, katılımcılardan EEG ve göz takip verileri toplandığını belirterek, “Bu veriler ham halde geliyor. Önce sinyal işleme yöntemleriyle temizliyoruz, ardından analiz için uygun hale getiriyoruz” dedi.
Amaçlarının makine öğrenmesi yöntemleriyle dayanıklılığa ilişkin biyobelirteçleri tespit etmek olduğunu söyleyen Acılar, şu ifadeleri kullandı:
“Elde ettiğimiz verilerle ileride psikoloji alanında kullanılabilecek karar destek sistemleri ve yapay zekâ tabanlı uygulamalar geliştirmeyi hedefliyoruz. Burada temel olarak veriden öğrenen makine öğrenmesi algoritmalarını kullanıyoruz.”