Kadınların eğitim hayatının uzaması, çalışma yaşamında daha fazla sorumluluk üstlenmesi, ekonomik bağımsızlığın önem kazanması ve kariyer hedefleri, ilk gebelik yaşının ilerlemesine neden oluyor. Medicana Konya Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Op. Dr. Latife Nevin Pehlivanlar Dar, geçmişte 20’li yaşların başında çocuk sahibi olmak daha yaygınken, günümüzde 30’lu yaşların ortasında ve 40’lı yaşlarda ilk kez anne olan kadınların sayısının arttığını belirtti.

Kariyer planı ile biyolojik saat arasında dengeli bir planlama yapılmasının önemli olduğunu belirten Dar, “Kariyer için birkaç yıl beklemek çoğu zaman mümkünken, kadın üreme sistemi açısından zaman aynı şekilde işlemiyor” dedi.

Kadınlarda doğurganlığın yaşla birlikte azaldığını ve bu azalmanın özellikle 35 yaş sonrasında daha belirgin hale geldiğini ifade eden Dar, ileri anne yaşıyla ilgili risklerin bir gecede ortaya çıkmadığını vurguladı.

“35 yaş keskin bir biyolojik sınır değil”

35 yaşına gelindiğinde gebelik risklerinin bir anda ortaya çıktığı ya da gebelik şansının aniden ortadan kalktığı düşüncesinin doğru olmadığını belirten Dar, doğurganlığın ve bazı gebelik risklerinin yaşla birlikte kademeli olarak değiştiğini söyledi.

Dar, özellikle 40 yaş ve sonrasında bu değişimlerin daha belirgin hale geldiğini belirterek, “Amaç kadınları ileri yaş gebelik konusunda korkutmak değil, biyolojik gerçekleri kariyer ve yaşam planlamasının bir parçası haline getirmek” dedi.

Tıpta uzun yıllardır 35 yaşın ileri anne yaşı açısından bir eşik olarak kullanıldığını ancak günümüzde bunun biyolojik açıdan keskin bir sınır olarak değerlendirilmediğini aktaran Dar, yaş ilerledikçe doğal yolla gebe kalma olasılığının azalabildiğini, düşük ve bazı gebelik komplikasyonlarının görülme ihtimalinin ise artabildiğini ifade etti.

Gebelikte hipertansiyon, preeklampsi, gestasyonel diyabet ve bazı obstetrik komplikasyonların ileri yaşlarda daha sık görülebildiğini belirten Dar, risk değerlendirmesinde mutlak riskin dikkate alınması gerektiğine işaret etti.

Dar, “Bir hastalığın görülme riskinin yaşla birlikte iki katına çıkması, o hastalığın mutlaka sık görüleceği anlamına gelmez. Bu nedenle yalnızca risk arttı demek yerine, kişinin gerçek yani mutlak riskini değerlendirmek gerekir” diye konuştu.

Yaşın önemli bir faktör olmakla birlikte tek başına belirleyici olmadığını belirten Dar, 35 yaşındaki sağlıklı bir kadın ile 40 yaşında hipertansiyon ve diyabeti bulunan bir kadının gebelik risklerinin aynı olmayacağını kaydetti.

İleri yaşta kromozomal anomaliler için tarama

Anne yaşının ilerlemesiyle bazı kromozomal anomalilerin görülme riskinin de arttığını belirten Dar, özellikle trizomi 21 (Down sendromu), trizomi 18 ve trizomi 13 açısından yaşın önemli risk faktörlerinden biri olduğunu söyledi.

Bu durumun temelinde, yaşla birlikte yumurta hücrelerinde kromozomların doğru şekilde ayrılmaması olarak tanımlanan kromozomal ayrılma hatalarının daha sık görülmesinin bulunduğunu ifade eden Dar, burada da mutlak risk kavramının önem taşıdığını vurguladı.

Dar, “35 yaşından sonra bebeğin kromozomal anomalili olma ihtimali çok yüksektir şeklindeki bir ifade doğru değildir. Daha doğru ifade, yaş ilerledikçe bu anomalilerin görülme olasılığının arttığı ve bu nedenle gebelikte uygun tarama seçeneklerinin daha bilinçli şekilde değerlendirilmesi gerektiğidir” dedi.

Gebelik haftasına ve kişisel özelliklere göre farklı tarama seçeneklerinin bulunduğunu belirten Dar, ilk trimester ultrasonografik değerlendirme ve biyokimyasal taramaların yanı sıra uygun adaylarda cfDNA/NIPT gibi anne kanından yapılan testlerin kullanılabileceğini söyledi.

Ancak NIPT’nin bir tanı testi değil, tarama testi olduğuna dikkat çeken Dar, yüksek riskli sonuç alınması halinde bunun kesin tanı anlamına gelmediğini belirtti. Gerekli durumlarda koryon villus örneklemesi veya amniyosentez gibi tanısal yöntemlerin gündeme gelebileceğini ifade etti.

Dar, ileri anne yaşında gebeliğin kesin olarak riskli kabul edilmesi yerine risklerin bilinmesi, uygun taramaların zamanında yapılması ve gerektiğinde tanısal yöntemlerin değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

35-40 yaş ile 40 yaş sonrası aynı değil

35-40 yaş arasında ve 40 yaş sonrasında sağlıklı gebeliklerin mümkün olduğunu belirten Dar, ancak 40 yaş ve sonrasında bazı risklerdeki artışın daha belirgin hale geldiğini ifade etti.

Bu nedenle 40 yaş ve üzerinde gebelik planlayan kadınların gebelik öncesinde daha ayrıntılı değerlendirilmesinin önem taşıdığını belirten Dar, kan şekeri, tansiyon, tiroid fonksiyonları, kilo, kullanılan ilaçlar, aile öyküsü, önceki gebelikler ve üreme öyküsünün birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Gebelik oluştuktan sonra da kromozomal anomalilere yönelik tarama seçeneklerinin ve anne-bebek sağlığını ilgilendiren risklerin kişiye özel olarak ele alınması gerektiğini belirten Dar, “40 yaşında anne olmak imkansız değildir. Ancak 40 yaşında gebelik planlayan bir kadının, 30 yaşındaki doğurganlık biyolojisine sahipmiş gibi plan yapması da doğru değildir” dedi.

“Çocuk düşünmüyorum” diyen kadınlar ne yapmalı?

Şu anda çocuk sahibi olmak istemeyen ancak ileride kesinlikle çocuk sahibi olmayı planlayan kadınların, gebelik öncesi danışmanlık için çocuk sahibi olmaya karar verdikleri günü beklemelerinin gerekmediğini belirten Dar, bu süreçte genel sağlık ve üreme durumunun değerlendirilerek geleceğe yönelik bir yol haritası oluşturulabileceğini söyledi.

Kadının kullandığı ilaçlar, kronik hastalıkları, yaşam tarzı, aile öyküsü ve üreme sağlığının değerlendirilmesinin planlama açısından önemli olduğunu ifade eden Dar, kadınların son yıllarda en fazla merak ettiği testlerden birinin AMH (Anti-Müllerian Hormon) olduğunu belirtti.

AMH’nin toplumda doğurganlıkla ilgili olduğundan daha geniş bir anlam taşıdığına dikkat çeken Dar, testin yumurtalık rezervi hakkında fikir verebildiğini ve özellikle yardımcı üreme tedavilerinde yumurtalıkların uyarıya vereceği yanıtın öngörülmesine yardımcı olabildiğini söyledi.

Dar, “AMH bir doğurganlık yaşı testi değildir. Düşük AMH, artık çocuk sahibi olamam anlamına gelmediği gibi, yüksek AMH de yıllarca rahatlıkla bekleyebilirim anlamına gelmez” ifadelerini kullandı.

AMH’nin daha çok yumurtalık rezervi hakkında bilgi verdiğini, yumurta kalitesi ve kromozomal açıdan ise yaşın daha önemli bir faktör olduğunu belirten Dar, genç yaşta AMH’si yüksek olan bir kadına yalnızca bu değere bakılarak gelecekte kaç yıl daha gebe kalabileceğinin söylenmesinin doğru olmadığını kaydetti.

Dar, AMH’nin kadının yaşı, adet düzeni, ultrason bulguları ve klinik öyküsüyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.