Konya’nın en köklü geleneklerinden biri olan Şivlilik, üç ayların gelişiyle birlikte şehrin dört bir yanında yeniden kendini gösteriyor. Mahalle kültürünün hâlâ diri kaldığı Konya’da şivlilik; çocukların kapı kapı dolaşıp şekerleme topladığı, büyüklerin ikramla sevindiği, sokakların “paylaşma iklimi”ne büründüğü bir manevi karşılama geleneği olarak yaşatılıyor. Bir gece öncesinde yapılan fener alayları ise bu coşkunun habercisi oluyor.
Konya’da “üç aylar geldi” denildi mi, birçok evde aynı tatlı telaş başlıyor: Şekerler hazırlanıyor, poşetler doluyor, çocuklar sabahın erken saatleri için plan yapıyor. Şivlilik, Konya’da yalnızca bir “şeker toplama” günü değil; komşuluk, dayanışma, selamlaşma ve gönül alma kültürünün de canlı bir vitrinidir.
Bu yıl şivlilik coşkusu 24 Aralık Çarşamba akşamı fener alayı ile başlayacak. 25 Aralık Perşembe günü ise çocuklar şivliliklerini toplayacak.
Şivlilik nedir?
Şivlilik; Konya’da, üç ayların başlangıcı ve Regaip Kandili vesilesiyle çocukların sabahın erken saatlerinde gruplar halinde komşu ve esnafa giderek “şivlilik” (şeker, çikolata, gofret vb.) topladığı; mahalle kültürünü canlandıran bir gelenektir. Şivliliğin “fener alayı” ayağı ise bir önceki akşam çocukların aileleriyle sokaklara çıkması, fenerlerle yürüyüşler yapılması ve çeşitli etkinliklerle üç ayların karşılanması şeklinde yaşatılır.
Bazı mahallelerde çocuklar mani söyleyerek, bazı yerlerde “Şivlilik!” diyerek kapı çalar; karşılığında da büyükler onları boş çevirmemeye özen gösterir. Şivliliğin en ayırt edici tarafı, bu geleneğin tam anlamıyla çocukların mutluluğu üzerine kurulmuş olmasıdır.
Şivlilik Manisi
Şivli şivli şişirmiş,
Erken kalkan pişirmiş,
İki çörek bir börek,
Bize şivlilik gerek.
Konya’da neden kutlanıyor?
Çünkü Şivlilik, Konya’ya özgü güçlü bir yerel hafıza ve mahalle dayanışmasıyla büyümüş bir “karşılama” geleneğidir. Selçuklu’ya başkentlik yapmış şehirde üç ayların gelişi, yıllardır çocukların merkezde olduğu bir sevinç diliyle karşılanıyor: büyükler ikram ediyor, çocuklar paylaşıyor, mahalle birbirini hatırlıyor.
Konya, Selçuklu’dan Osmanlı’ya uzanan tarihî kimliğiyle manevi iklimi güçlü şehirlerin başında gelir. Şivlilik de bu iklimin içinden doğmuş, nesilden nesile aktarılmış bir kültür mirasıdır.
Konyalı için üç aylar; sadece takvimde bir dönem değil, manevi bir yenilenme çağrısıdır. İşte şivlilik bu çağrıyı, şehirde en saf ve en neşeli dille, yani çocuk diliyle karşılar. Büyükler “ikram” ile sevap ve gönül kazanırken, çocuklar da “sevinç” ile bu geleneğin taşıyıcısı olur.
Şivliliğin tarihi: “Asırlık bir Konya geleneği”
Şivlilik için kaynaklar, başlangıç yılına dair tek bir tarih vermekten ziyade geleneğin yüzyıllardır/asırlar boyunca Konya’da sürdüğünü vurguluyor. Şivlilik, Konya’da uzun yıllardır yaşatılan, kökleri çok eskiye dayanan bir gelenek olarak bilinir. Bu nedenle Konya’da şivlilik, sıradan bir etkinlik değil; şehrin kültür belleğinde yeri olan, “bizim çocukluğumuzdu” diye anlatılan bir hatıradır.
Bugün modern şehir hayatı birçok geleneği zayıflatırken, şivlilik Konya’da hâlâ güçlü biçimde sürüyor. Bu da geleneğin sadece nostalji değil; toplumsal karşılığı olan canlı bir kültür olduğunu gösteriyor.
Konya’da şivlilik nasıl kutlanıyor?
Şivlilik Konya’da genelde iki aşamada yaşanıyor:
1) Bir gece öncesi: Fener alayı ve üç ayları karşılama
Regaip Kandili’nin arifesinde (ya da şivlilik sabahının bir önceki akşamında) çocuklar aileleriyle birlikte fenerlerle yürüyüşlere katılıyor ve sokaklar ışıklar, neşeli sesler ve fotoğraf kareleriyle doluyor.
Bazı mahallelerde gelenek daha “eski usul” yaşatılıyor: Küçük ateşler yakılıp etrafında toplanılıyor, sohbet ediliyor, çocuklara çeşitli ikramlar yapılıyor. Bu bölüm, üç ayların gelişini karşılamanın sembolik bir ifadesi olarak görülüyor.
2) Şivlilik sabahı: Kapı kapı ikram, sokak sokak neşe
Sabah erken saatlerde çocuklar poşetleriyle çıkar; ev ev dolaşır, esnafa uğrar. Kimi apartmanlarda bina sakinleri ortak bir noktada şeker bırakır, kimi sokaklarda evlerin kapısı tek tek çalınır.
Esnafın şivlilikteki rolü de dikkat çekicidir: Dükkân önünde çocukları karşılayan, kasadan şeker çıkaran, “al bakalım evladım” diyerek yüz güldüren esnaf, bu geleneğin şehir ekonomisiyle değil, şehir ruhuyla ilgili olduğunu ortaya koyar. Çocuklar poşetlerini doldurmanın sevincini yaşarken, yetişkinler de “sevindirme” mutluluğuyla bu kültürü sürdürüyor.
Şivlilik “Çocuk Bayramı” olarak tanıtılmalı
Şivlilik, zaten doğası gereği bir çocuk bayramıdır:
- Başrolde çocuklar vardır.
- Sevinç çocuklara aittir.
- Büyükler ikram ederek “sevindirme” kültürünü yaşatır.
- Mahalle bir günlüğüne çocukların neşesiyle birleşir.
Bu nedenle şivliliğin “Çocuk Bayramı” kimliğiyle anlatılması; Konya’nın kültürel değerini güçlendirir, geleneği korur, yeni neslin sahiplenmesini artırır. Ayrıca şehir dışından gelenlerin de Konya’yı sadece turistik değil, yaşayan bir kültür şehri olarak tanımasına katkı sağlar.
Bu yüzden Şivlilik;
- Yerel kültürel mirasın çocuklar üzerinden aktarılması,
- Mahallede güven, komşuluk, selamlaşma gibi bağların tazelenmesi,
- Çocuğa “paylaşma, hatır sorma, büyüğe saygı” gibi sosyal becerilerin doğal yoldan öğretilmesi
açısından “Konya’nın çocuk bayramı” olarak anlatılmaya çok uygun bir zemin sunuyor. Belediyelerin de etkinlikleri “Çocuk Bayramı” adıyla duyurması, bu yaklaşımı fiilen güçlendirmiş durumda.
Şivliliğin oluşturduğu sosyal paylaşım iklimi
Şivlilik, Konya’da yılda bir gün “mahalle olma” halini yeniden canlandırır:
- Komşu komşuyu hatırlar,
- Kapılar daha kolay açılır,
- Selamlaşma artar,
- Evde hazırlanan ikramlar bir “gönül dili”ne dönüşür,
- Çocukların gülüşü sokaklara taşar.
Bu atmosfer, sadece çocukları sevindirmekle kalmaz; yetişkinlere de şunu hatırlatır: Paylaşınca çoğalır. Şivlilik gününde şehirde hissedilen bu sıcaklık, Konya’nın toplumsal dokusunda yer alan “birlikte yaşama kültürü”nü yeniden görünür kılar.
Üç Aylar nedir? Ne zaman başlıyor?
Üç aylar; hicrî takvime göre Recep, Şaban ve Ramazan aylarını kapsayan; Müslümanlar arasında “rahmet, bereket ve muhasebe mevsimi” diye anılan manevi bir dönemdir.
Üç aylar Recep ayıyla başlar. Recep’in ilk günleriyle birlikte “manevi hazırlık dönemi” başlar; ardından kandiller ve önemli gecelerle bu iklim daha da yoğunlaşır. Şivlilik de Konya’da tam bu başlangıç döneminin şehirleşmiş bir karşılığı gibidir.
Türkiye için Diyanet’in takvimine göre 2025’te üç ayların başlangıcı 21 Aralık 2025 Pazar gününe denk geliyor.
Üç aylar; halk arasında “rahmet, bereket ve mağfiret mevsimi” olarak anlatılır. Bu dönem birçok kişi için;
- daha çok ibadet,
- daha çok dua,
- daha çok tövbe,
- daha çok sadaka ve iyilik
anlamı taşır.
Üç aylarda önemli gün ve geceler hangileridir?
Üç aylar içinde en çok bilinen önemli gün ve geceler şunlardır (Diyanet’in “Dini Günler Listesi”ne göre):
- Üç Ayların Başlangıcı: 21 Aralık 2025 (Pazar)
- Regaip Kandili: 25 Aralık 2025 (Perşembe’yi Cuma’ya bağlayan gece)
- Miraç Kandili: 15 Ocak 2026 (Perşembe)
- Berat Kandili: 2 Şubat 2026 (Pazartesi)
- Ramazan Başlangıcı: 19 Şubat 2026 (Perşembe)
- Kadir Gecesi: 16 Mart 2026 (Pazartesi)
- Ramazan Bayramı 1. gün: 20 Mart 2026 (Cuma)
Bu gecelerde nasıl ibadet edilmelidir?
Kandil gecelerine özgü, dinen “şart” koşulmuş tek bir ibadet kalıbı yoktur. Ancak bu geceler; tövbe-istiğfar, dua, Kur’an tilaveti, kaza/nafile namaz, oruç, sadaka, sıla-i rahim gibi salih amellere vesile olacak şekilde değerlendirilebilir.
Bu geceler “fırsat geceleri” olarak görülür. İnsanlar genelde şu ibadetlerle değerlendirir:
- Namaz: Kaza namazı olanlar kazaya ağırlık verir; nafile namazlarla gece ihya edilir.
- Kur’an: Okumak, dinlemek, anlamı üzerine düşünmek.
- Dua: Kişinin kendisi, ailesi, memleketi ve ümmet için içten dua etmesi.
- Tövbe-istiğfar: Hatalardan dönmek, gönlü arındırmak.
- Sadaka ve ikram: İhtiyaç sahibine yardım, gönül alma.
- Sıla-i rahim: Büyükleri aramak, ziyaret etmek, kırgınlıkları bitirmek.
- Oruç: Gücü yetenler, bazı günleri oruçla değerlendirebilir.
Önemli olan, “şekil”den önce samimiyettir. Kandil geceleri, insanın kendini toparlaması ve yenilemesi için bir fırsat olarak görülür.
Üç aylarda edilecek dualar hangileridir?
Üç aylarda halk arasında en çok okunan duaların başında şu dualar gelir:
- “Allahümme bârik lenâ fî Recebe ve Şa’bân, ve belliğnâ Ramazân.”
(Allah’ım, Recep ve Şaban’ı bize mübarek kıl, bizi Ramazan’a ulaştır.) - “Allahümme inneke afüvvün kerîmün tuhibbül afve fa’fü annî.”
(Allah’ım, sen affedicisin; affı seversin; beni affet.)
Bunun yanında günlük hayatta da sıkça okunan istiğfar ve salavat, “üç aylar iklimi”ni diri tutan en temel dualar arasında görülür.
- istiğfar,
- salavat,
- anne-baba için dua,
- hastalar için şifa duası,
- memleket için hayır duası
bu dönemde en çok başvurulan dua başlıklarıdır.
Şivlilik, Konya’nın “manevi baharı”nın çocuk dili
Şivlilik, Konya’da sadece bir gelenek değil; çocuğun sevindiği, büyüğün ikramla huzur bulduğu, mahallenin yeniden tanıştığı bir sosyal iklimdir. Üç ayların “rahmet ve mağfiret mevsimi” oluşu, Konya’da sokakta da karşılık buluyor: fener alayıyla başlayan coşku, sabah şivliliğiyle “paylaşma bayramı”na dönüşüyor.
Şivlilik; Konya’da üç ayların gelişini sadece cami kürsüsünde değil, mahalle aralarında, sokaklarda, çocukların poşetinde, esnafın tebessümünde yaşatan bir gelenektir. Bir yanda manevi hazırlık, diğer yanda çocuk sevinci… Konya’nın şivliliği, tam da bu iki duyguyu birleştiriyor: hem kalbe, hem sokağa dokunan bir paylaşma gününe dönüşüyor. Neşe, huzur, zenginlik, sekine ve paylaşım getiren bir gedavet rüzgarı…