Konya’da Jeoloji Mühendisleri Odası Şube Başkanı Şükrü Arslan, yağışların obruk oluşumunu tetikleyebileceğini belirterek, “Yağışlardan kaynaklanan sulama, toprağın beslenimi, süzülmesi, dere ve nehirlerden akışlar ne yazık ki yer altına doğru süzülürken, yer altı suyunda bir hareketliliğe sebebiyet veriyor. Bu hareketlilik esnasında oluşturduğu boşlukları süreç içerisinde büyüterek, orada bir iç erozyon oluşturarak, malzeme taşıyarak, boşlukları daha da büyütüp genişletip süreç sonunda da çökmesi, obruk oluşmasına sebebiyet verebiliyor” dedi.
Konya Ovası’nda yer altı sularının çekilip toprağın göçmesiyle oluşan ve çoğunlukla Karapınar ilçesinde görülen obrukların sayısı 700’e dayandı. Son yıllarda aynı bölgedeki Ereğli, Halkapınar, Emirgazi, Çumra, Cihanbeyli, Kulu, Yunak, Çeltik ve Altınekin ilçelerinde de görülmeye başlandı. Bu yıl ise yer altı su kaynaklarının çekilmesinden değil, yağan yağmurlar nedeniyle obruk oluşumu endişesi başladı.
‘Yer altında dinamik süreç başlatıyor’
Jeoloji Mühendisleri Odası Konya Şube Başkanı Şükrü Arslan, yağışların sevindirici olduğunu ancak yer altında dinamik bir süreç başlattığını belirterek şunları söyledi:
“Yağmur yağışları bölgemizde ciddi yüzey sularını beslemekte, göllerimizi ve barajlarımızı doldurmakta. Biz de bunu büyük bir memnuniyetle karşılayıp yaşamaktayız. Konya Kapalı Havzası beslenmesini yağışlardan alıyor. Bu yağışların 2025 yılına göre ilk 3 ayda 2 katı ve üzerine çıkması Konya için sevindirici bir durum. Yağış ve suya erişim noktasında çok güzel bir durum ancak ne yazık ki Konya’nın bir diğer afet sorunu olan obruklar açısından da tedirgin edici bir durum olarak görüyoruz. Çünkü yağıştan gelen sular toprağı doyuruyor, toprakta bir doygunluk ağırlığı oluşturuyor. Ayrıca bu sular yavaş yavaş yer altına doğru süzülüyor. Süzülürken de toprağı bünyesine katarak aşağıya doğru taşıma durumu söz konusu oluyor. Biz buna iç erozyon diyoruz. İç erozyon vesilesiyle yer altında dinamik bir süreç başlatıyor.”
‘Obruk oluşumunda 3 ana faktör var’
Arslan, obruk oluşumunda 3 ana faktör olduğunu ifade ederek, “Günümüzde özellikle son 20-30 yılda oluşan obrukların hemen hemen hepsi, bizim yüzey örtüsü olarak adlandırdığımız çökme obrukları diye sınıflandırdığımız obruklar. Bu obrukların da neredeyse tamamı yer altı suyunun etkisi sonucunda oluşuyor. Obrukların oluşumunda üç ana faktör var. Bu üç ana faktör arasında en önemli ve belirleyici olan ise suyun hareketi ve suyun kimyası olarak karşımıza çıkıyor. Burada da yağışlardan kaynaklanan sulama, toprağın beslenimi, süzülmesi, dere ve nehirlerden akışlar ne yazık ki yer altına doğru süzülürken yer altı suyunda bir hareketliliğe sebebiyet veriyor. Özellikle yer altı suyunun aşağı veya yukarı yönlü, dikey hareketliliği söz konusu. Bu hareketlilik esnasında oluşan boşluklar zamanla büyüyor, iç erozyon oluşuyor, malzeme taşınıyor. Boşlukların daha da büyüyüp genişlemesi sonucunda da çökme meydana geliyor ve obruk oluşabiliyor” diye konuştu.
‘Yer altında su depolarımız mevcut’
Yer altında su deposuna benzeyen tabakalar olduğunu söyleyen Arslan, “Bu yağışların direkt olarak yer altı suyuna etki etmesi çok mümkün değil. Teknik olarak anlatacak olursak; yer altı suları bizim 1’inci akifer, 2’nci akifer ve 3’üncü akifer dediğimiz, yer altında bulunan ve bir su deposu gibi hayal edebileceğimiz kütlelerden oluşuyor. Konya Kapalı Havzası’nda biz 2’nci hatta belki de 3’üncü akiferlerden su çekiyoruz. Ancak yağan yağmur ve yer altına süzülen sular 1’inci akifere erişebilir. Buralarda bir beslenme ve dolum söz konusu olabilir. İşte bu 1’inci akiferdeki beslenme süreci; suyun hareketliliğine, malzeme taşınmasına, malzemenin erimesine ve boşluk oluşmasına sebebiyet verebilir. Bunun sonucunda da ne yazık ki obruk oluşumu meydana gelebilir” dedi.