Sosyal güvenlik sisteminin en temel sorunlarından biri olan kayıt dışı istihdam, çalışanların anayasal hakkı olan sigortalı çalışma güvencesinden mahrum kalmasına yol açıyor. İşverenlerin sigortasız işçi çalıştırma hakkı bulunmadığı gibi, çalışanların da kendi rızalarıyla dahi olsa bu haktan feragat etmeleri hukuken mümkün değildir. Özellikle emekli, dul veya yetim aylığı alanların hak kaybı yaşamama düşüncesiyle kayıt dışı çalışmaya yönelmesi, işverenler açısından ağır idari yaptırımlar ve mali riskler doğurmaktadır.
Çalışanlar ve işletmeler için ağır sonuçlar
Kayıt dışı çalışma, bireyleri emeklilik, malullük aylığı ve işsizlik sigortası gibi hayati güvencelerden mahrum bırakmaktadır. Ayrıca bu durumdaki çalışanlar; kıdem tazminatı, yıllık ücretli izin ve hafta tatili gibi temel özlük haklarından da yararlanamamaktadır. İşletmeler ise kayıt dışı istihdamın tespiti halinde;
Yüksek idari para cezaları ile karşı karşıya kalır.
Prim teşviklerinden yararlanma haklarını kaybeder.
İş kazası durumlarında ağır yasal ve mali yükümlülükler altına girer.
Ücret ödemelerinde banka zorunluluğu
Çalışma hayatında şeffaflığı sağlamak amacıyla, Türkiye genelinde 3 ve daha fazla işçi çalıştıran işletmelerde tüm ödemelerin banka kanalıyla yapılması yasal bir zorunluluktur. Bu yükümlülüğe uymayan işverenlere, her bir çalışan ve her ay için ayrı ayrı idari para cezası uygulanmaktadır.
Bilgi edinme ve şikayet yolları
Çalışanlar, sigorta durumlarını ve kazanç seviyelerini şu kanallar üzerinden takip edebilirler:
e-Devlet: www.turkiye.gov.tr adresi üzerinden sorgulama.
ALO 170: 7/24 hizmet veren Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi.
Şahsen Başvuru: Sosyal Güvenlik İl Müdürlükleri veya merkezleri.
CİMER: Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi üzerinden ihbar ve şikayet bildirimi.